Я чуў хрыпенне сотняў коняў пад сотнямі вершнікаў. Я бачыў кроў і смерць і дыхаў імі. Я пралятаў зусім нізка над княжацкімі шатрамі. Нават садзіўся ля іх і слухаў неспакойныя дыханні непераможных Вітаўта і Ягайлы. Нічога, з таго, што адбывалася ўнізе, не схавалася ў той дзень ад позірку крумкачоў, якія лёталі над грунвальдскім полем.

Мала якая бітва Срэднявечча збірала такую колькасц ваяроў. Дзесяткі тысяч самых мужных люзей нашае зямлі 15 ліпеня 1410 года перадвызначылі далейшае развіццё многіх еўрапейскіх народаў. Гэта сапраўды быў фінал. Больш чым двухсотгатдовае супрацьстаянне дзвюх магутных сіл - Вялікага Княства Літоўскага і крыжацкіх заваёўнікаў скончылася у той чорны дзень. Чаму чорны? Агулам дзень выдаўся вельмі сонечны і спякотны. Усё прадвяшчала перамогу саюзных войскаў. Але неба немцы амаль не бачылі, з-за нас, крумкачоў. Мы ляталі над імі, прадказваючы паразу. І бой не перапыняўся. Хтосьці саступаў, але смерць нікуды не сыходзіла.

Кожны горад, мястэчка нашай краіны выправлі на гэтую бітву сваіх прадстаўнікоў. Першыя страты панеслі вялікакняскія войскі: частка конніцы трапіла у "воўчыя ямы". Мы бачылі іх, папярэджвалі людзей сваім крыкам, але хіба хто падчас бою ўздыме галаву ўверх ды зверне ўвагу на галасы птушак... Коні шалёна іржалі. Стогнаў людзей не было чуваць з-за грукату даспехаў. Але тупат не спыняўся. Конніца, якая абмінула ямы, неслася наперад.

Жалезная рыцарская лавіна сыйшлася ў бойцы з левым флангам саюзнага войска. Стаяў страшэнны грукат. Коні давілі людзей, дзіды накіроўваліся проста ў твары ворагаў. Павержаныя падалі адзін на аднаго, і ніхто не расцягваў параненых. Сеча цягнулася з пераменным поспехам каля шасці гадзін. Мы нават не маглі сесці на зямлю, бо ўсё вузкае поле ля Грунвальда грукатала, звінела і бурліла. Небачна было зямлі. І мы кружылі, крычалі... Мы верылі.

Магістар ордэна Ўльрых фон Юнгінген быў сапраўды таленавітым палкаводцам. Толькі вось поспех асляпляе: падалося, што перавага на іх баку. Узмацніўшыся яшчэ трэццю войска, ён стаў на чале і пайшоў у атаку. Да, сілы сталі няроўныя. Але мы-та глязелі з вышыні. Кароль Ягайла і князь Вітаўт мелі яшчэ некранутыя рэзервы. Гэта была апошняя, вырашаючая сутычка. Перамога саюзных войскаў была відавочнай. Мы закрычалі грамчэй. Нямецкія рыцары пачалі аглядаца. Так, хмары згушчаюцца менавіта над вашымі галовамі. І поле гэтае будзе ўсеяна збольшага вашымі косткамі. Мы закружылі над крыжакамі, апускаючыся ўсё ніжэй. Хутка ўжо бузе магчымасць спусціцца.

Удар ля крыжакоў быў ашаламляльны. Доўгі час нашая зямля ня ведала нямецкай агрэсіі. Бо тады ўся краіна ўстала на абарону незалежасці. Спыніліся спрэчкі паміж шляхтай, паміж праваслаўнымі і каталікамі. Усе змагаліся поплеч. Бо на кану былі свабода і незалежнасць.

Прайшло больш за пяць стагодзяў. Я кружу над помнікам на месцы Грунвальдскай бітвы. І крычу. Бо паўсюль падаецца грукат зброі. І я крычу гучна, каб ніхто і ніколі болей не пачуў гэтага лязгу. Але каб зразумелі, што абарона Радзімыі служэнне ёй ёсьць найгалоўнейшы сэнс нашых жыццяў. У кожным стагодзі нараджаліся героі. І зараз яны ёсць таксама. Гэта тыя, хто ў любы момант гатовы да бою. Не баіцца нічога і цэніць свабоду.